ใครควรเลี่ยง "กระถิน" ผักพื้นบ้านที่คนไทยคุ้นเคย กินผิดเป็นอันตรายต่อสุขภาพ

ใครไม่ควรกิน "กระถิน" ผักพื้นบ้านที่คนไทยคุ้นเคย แกล้มกับเมนูแซ่บๆ เปิดข้อควรระวังเสี่ยงเป็นอันตรายต่อสุขภาพ

ส้มตำปูปลาร้านัวๆ ยำหอยนางรมสดๆ หรือน้ำพริกถ้วยโปรด... หลายคนมักจะหยิบ “กระถิน” แกล้มเข้าปากเคี้ยวกรุบเพิ่มความอร่อย แต่คุณรู้หรือไม่ว่า ผักริมรั้วที่คนไทยคุ้นเคยจนคิดว่าเป็นผักพื้นเมืองชนิดนี้ แท้จริงแล้วเป็น “พืชข้ามโลกจากแดนไกล” ที่กินถูกจะเป็นยาชั้นเลิศ แต่หากกินผิดวิธีหรือกินในกลุ่มเสี่ยง อาจกลายเป็นภัยเงียบต่อสุขภาพได้ทันที!

แม้ว่าเราจะเห็นต้นกระถินขึ้นอยู่ทั่วไปตามข้างทางจนชินตา แต่หลักฐานทางพฤกษศาสตร์ระบุว่า กระถิน (ชื่อวิทยาศาสตร์: Leucaena leucocephala) มีถิ่นกำเนิดไกลถึง เม็กซิโก กัวเตมาลา และประเทศในแถบอเมริกากลาง!

โดยคาดว่าชาวสเปนเป็นผู้นำเข้าส่งต่อมายังฟิลิปปินส์ ก่อนจะแพร่กระจายเข้าสู่ประเทศไทยตั้งแต่สมัยสุโขทัย-อยุธยา ด้วยความเป็นพืชที่อึด ถึก ทน ขยายพันธุ์ง่าย มันจึงกลมกลืนไปกับวิถีชีวิตคนไทยจนไปปรากฏอยู่ในวรรณคดีไทยยุคต้นรัตนโกสินทร์อย่าง รามเกียรติ์, อุณรุท และดาหลัง เลยทีเดียว

 แยกให้ออก: กระถินบ้าน VS กระถินยักษ์

ในประเทศไทยเราจะเจออยู่ 2 กลุ่มใหญ่ๆ ซึ่งทำหน้าที่ต่างกัน:

1. กระถินบ้าน (พันธุ์อะคาพัลโค): นำเข้ามานานกว่า 400 ปี ลำต้นเป็นพุ่มเล็ก (สูง 3-5 เมตร) ออกดอกไว ฝักเล็ก นิยมปลูกไว้เก็บ "ยอดอ่อน" มาทานแกล้มอาหาร

2. กระถินยักษ์ (พันธุ์ซัลวาดอร์ / เปรู): นำเข้ามาประมาณ 50 ปีส่วนใหญ่มาจากฮาวายและออสเตรเลีย ต้นสูงใหญ่ (15-20 เมตร) ยอดกินได้แต่มักขมอมฝาดและกลิ่นฉุนกว่า ส่วนใหญ่ใช้เป็นอาหารสัตว์และปลูกฟื้นฟูป่า

กินถูกเป็นยา: สรรพคุณเน้นๆ ทุกส่วน

ยอดอ่อนกระถิน 100 กรัม ให้พลังงานเพียง 62 แคลอรี แต่กลับอุดมไปด้วยสารอาหารและไฟเบอร์สูงมาก ซึ่งแต่ละส่วนมีดีต่างกันดังนี้:

• ยอดอ่อน & เมล็ดอ่อน: มีวิตามินเอสูงช่วยบำรุงสายตา มีฟอสฟอรัสและแคลเซียมสูงช่วยเสริมสร้างกระดูกให้แข็งแรง ช่วยเจริญอาหาร

• ใบกระถิน: มีเบต้า-แคโรทีนเข้มข้น ช่วยต้านอนุมูลอิสระ ยับยั้งเซลล์มะเร็ง ช่วยคุมเบาหวานและความดันโลหิต

• เมล็ดแก่: เป็นยาช่วยขับลมในลำไส้ รักษาระบบทางเดินอาหาร แก้ภาวะนอนไม่หลับ และช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด

• ดอก & ฝัก: ดอกรสมันช่วยบำรุงตับ แก้โรคเกล็ดกระดี่ขึ้นตา ส่วนฝักช่วยแก้อาการท้องร่วงและแก้อาการกระหายน้ำ

โทษของกระถิน: กินผิดอาจเป็นภัย ใครบ้างต้องเลี่ยง?

แม้ประโยชน์จะอัดแน่น แต่กระถินก็มี "ข้อเสีย" ที่ต้องระวัง หากคุณอยู่ในกลุ่มเหล่านี้ หรือทานในลักษณะนี้อาจเป็นอันตราย:

1. ผู้ป่วยโรคเกาต์ (ควรเลี่ยงเด็ดขาด)

ในกระถินมีสาร "พิวรีน" (Purine) สูงมาก ซึ่งสารนี้จะถูกเปลี่ยนเป็นกรดยูริกในร่างกาย หากผู้ป่วยโรคเกาต์ทานเข้าไป อาจไปกระตุ้นให้เกิดการสะสมของผลึกกรดยูริกตามข้อ ทำให้เกิดอาการข้ออักเสบ ปวด บวม และระบมเฉียบพลันได้

2. ระวังพิษสะสมจากสาร "ซีลีเนียม"

ต้นกระถินมีคุณสมบัติดูดซับและสะสมสาร "ซีลีเนียม" (Selenium) จากดินได้ดีมาก หากกระถินต้นนั้นขึ้นในบริเวณที่ดินมีซีลีเนียมสูง แล้วเราเก็บมาทานในปริมาณมากเป็นประจำต่อเนื่อง อาจทำให้เกิดภาวะพิษจากซีลีเนียม ส่งผลเสียต่อร่างกายได้

3. สารลิวซีนีน (Leucenine) ในใบ

ในใบกระถินมีสารลิวซีนีน ซึ่งเป็นอันตรายต่อสัตว์กระเพาะเดี่ยว (เช่น ม้า หรือหมู) แม้ปัจจุบันจะยังไม่มีรายงานว่าส่งผลร้ายแรงในมนุษย์อย่างแน่ชัด แต่การทานแต่พอดี ไม่ทานติดต่อกันมากจนเกินไปย่อมปลอดภัยที่สุด

สรุป : "กระถิน" ทานแกล้มส้มตำหรือยำได้ตามปกติเพื่อรสชาติและวิตามิน แต่ควรเลือกเด็ดจากแหล่งที่สะอาด ปลอดสารเคมีข้างทาง และทานในปริมาณที่เหมาะสม ส่วนใครที่มีโรคประจำตัวอย่าง โรคเกาต์ แนะนำให้สะกิดน้องกระถินไปไว้ข้างจานจะปลอดภัยต่อสุขภาพที่สุดครับ!